Περί της κατάχρησης του όρου κβαντικό (quantum)
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
12 Σεπτεμβρίου 2026
Απόφαση του ΔΣ της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών (ΕΕΦ)
Περί της κατάχρησης του όρου «κβαντικό (quantum)»
H Ένωση Ελλήνων Φυσικών (ΕΕΦ) θεωρεί χρήσιμη την αποσαφήνιση του όρου «κβαντικό (quantum)», δεδομένης της ευρείας χρήσης του όρου αυτού στα κοινωνικά δρώμενα.
Κβαντικό φαινόμενο, σημαίνει φαινόμενο που έχει παρατηρηθεί και ερμηνεύεται στο μαθηματικό πλαίσιο της κβαντικής φυσικής. Τέτοια φαινόμενα παρατηρήθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα και μας οδήγησαν στην κβαντική περιγραφή της πραγματικότητας. Ενδεικτικά αναφέρονται η θερμική ακτινοβολία, η ακτινοβολία ατόμων και μορίων, η κυματική συμπεριφορά της ύλης, το φαινόμενο σήραγγoς, η διεμπλοκή.
Οι προβλέψεις της κβαντικής θεωρίας επαληθεύτηκαν με εξαντλητικές συστηματικές παρατηρήσεις. Στα τέλη του 20ού αιώνα επιβεβαιώνεται η δυνατότητα κωδικοποίησης της πληροφορίας σε επίπεδο ενός ατόμου και πραγματοποιούνται οι κβαντικοί υπολογιστές, το κβαντικό Διαδίκτυο, η κβαντική επικοινωνία και διαφαίνεται η κβαντική νοημοσύνη. Τα επιτεύγματα αυτά της κβαντικής πληροφορίας καθιέρωσαν διεθνώς τον όρο «2η Κβαντική Επανάσταση», με σημαντικές εφαρμογές στη βιολογία, στην ιατρική και την επεξεργασία γνώσης.
Μπορούμε να επεκτείνουμε αυτές τις επιτυχίες της κβαντικής φυσικής; Βεβαίως, ο οραματισμός και η δημιουργική φαντασία είναι αναγκαία, αλλά δεν υποκαθιστούν την επίμοχθη συστηματική επιστημονική έρευνα. Παράδειγμα, οι ανυπόστατοι όροι «κβαντική ιατρική», «κβαντική θεραπεία», «κβαντική συνείδηση» που εισήγαγε ο Deepak Chopra το 1989 στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής [1]. Παρότι οι «πρωτοποριακές» αυτές απόψεις κέντρισαν το ενδιαφέρον του κοινού, κατεδείχθη ότι στερούνται επαρκούς τεκμηρίωσης. Ο ίδιος ο Chopra δήλωσε το 2007 ότι χρησιμοποίησε τον όρο «κβαντική ιατρική», ως λογοτεχνική μεταφορά και ότι εν προκειμένω, ο όρος «κβαντική» δεν σχετίζεται με την κβαντική φυσική [2].
Η Αμερικανική Ένωση Φυσικών ως ένδειξη πλήρους αποδοκιμασίας, το 1998 του «απένειμε» το «βραβείο Ig Nobel» που δίδεται σε ατεκμηρίωτες απόψεις που αποκτούν δημοσιότητα, με σκοπό τη γελοιοποίηση-αποδόμηση τους [3]. Τα «πτυχία» που απονέμει το λεγόμενο «Κβαντικό Πανεπιστήμιο» στην Χαβάη δεν αναγνωρίζονται, όπως επισημαίνει το γνωστό Πανεπιστήμιο McGill του Καναδά [4] καθότι «γίνεται κατάχρηση της φυσικής με σκοπό την εκπαίδευση ψευτογιατρών».
Η άκριτη και αδόκιμη χρήση επιστημονικών όρων με σκοπό την ισχυροποίηση ατεκμηρίωτων απόψεων, δεν περιορίζεται στον όρο κβαντικό. Η κριτική σκέψη και ο ορθός λόγος είναι αναγκαία εργαλεία διαχείρισης της αφειδώς παρεχόμενης πληροφορίας.
[1] Deepak Chopra, 1989, Quantum healing : exploring the frontiers of mind/body medicine, Bantam Books, New York.
[2] Richard Dawkins, "Interview with Chopra", the Wayback Machine The Enemies of Reason, Channel 4 (UK).The Enemies of Reason - All
[2] https://www.aps.org/apsnews/1998/12/zero-gravity-the-lighter-side-of-science?utm_source=chatgpt.com
